Vì sao dẫn đến tình trạng đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu

Đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu là những cụm từ mô tả các cảm giác khó chịu ở vùng bụng mà hầu như ai trong chúng ta cũng từng trải qua ít nhất một lần. Chúng có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời, gây ra cảm giác ì ạch, nặng nề và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống.

Trong đa số trường hợp, những triệu chứng này chỉ là phản ứng tạm thời của hệ tiêu hóa đối với chế độ ăn uống hoặc thói quen sinh hoạt và không đáng lo ngại. Tuy nhiên, chúng cũng có thể cảnh báo một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn cần được quan tâm đúng mức. Bài viết này sẽ đi sâu vào việc phân tích các nguyên nhân gây đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu và xác định rõ thời điểm bạn cần thăm khám bác sĩ.

Ghé thăm và thử trải nghiệm sản phẩm của Nhân sâm KIV để cải thiện sức khoẻ từ bên trong với các sản phẩm từ Hồng sâm Hàn Quốc chất lượng như: Jang Dabium

Xem thêm: Vai trò của vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) trong bệnh lý viêm loét dạ dày

2. Nguyên nhân gây tình trạng đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu

2.1 Nguyên nhân tức thời gây đầy hơi, khó tiêu

• Ăn uống không đúng cách: Việc nuốt nhiều không khí do thói quen ăn uống không đúng cách như ăn quá nhanh, uống thức uống có gas, sử dụng ống hút, nhai kẹo cao su, ăn kẹo cứng hoặc mang răng giả không phù hợp, có thể tạo ra nhiều hơi trong bụng. Thói quen hút thuốc và thường xuyên sử dụng các chất kích thích như cafe, rượu, bia cũng có thể dẫn đến tình trạng đầy hơi và chướng bụng.

• Ăn nhiều thực phẩm tạo hơi: Một số thực phẩm, mặc dù rất tốt cho sức khỏe, nhưng nếu sử dụng thường xuyên, có thể gây đầy hơi và khó tiêu. Những thực phẩm này bao gồm đậu, các sản phẩm từ sữa, ngũ cốc và cải.

• Người bệnh đang bị chứng táo bón: Táo bón gây tích tụ phân và chất thải trong đường tiêu hóa, dẫn đến tình trạng chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu.

• Người thường xuyên bị căng thẳng hoặc bệnh mãn tính: Căng thẳng kéo dài và các bệnh mãn tính có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, làm tăng nguy cơ đầy hơi và chướng bụng.

• Người mắc hội chứng ruột kích thích có thể gặp tình trạng chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu.

• Người mắc hội chứng ruột kích thích có thể gặp tình trạng chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu.

2.2 Nguyên nhân lâu dài gây đầy hơi, chướng bụng

• Khó tiêu do cơ thể không dung nạp thực phẩm: Khó tiêu có thể xuất phát từ việc cơ thể không dung nạp một số chất trong thực phẩm như gluten, lactose, hay fructose.

• Không dung nạp gluten: Còn được gọi là bệnh Celiac, là một rối loạn tự miễn dịch gây viêm ruột non và giảm khả năng hấp thu gluten từ thực phẩm.

• Không dung nạp lactose: Tình trạng này xảy ra khi cơ thể không thể tiêu hóa lactose, một loại đường có trong sữa và các sản phẩm từ sữa, dẫn đến đầy hơi và khó tiêu.

• Không dung nạp fructose: Tình trạng xuất hiện khi cơ thể không tiêu hóa được fructose, một loại đường có trong trái cây và một số loại rau, cũng gây ra đầy hơi và khó tiêu.

• Vi khuẩn đường ruột phát triển quá mức: Khi lượng axit trong dạ dày giảm hoặc cơ ruột non giảm co bóp, vi khuẩn trong dạ dày và ruột non có thể phát triển quá mức, dẫn đến dư thừa vi khuẩn trong ruột non. Tình trạng này không chỉ gây đầy bụng và khó tiêu mà còn có thể gây ra các triệu chứng khác như đau bụng, tiêu chảy, khó chịu ở bụng và mệt mỏi.

• Trào ngược dạ dày thực quản – GERD: Axit dạ dày trào ngược lên thực quản không chỉ gây ợ chua mà còn có thể dẫn đến đau tức vùng bụng và ngực, đầy hơi, khó tiêu, nghẹn thức ăn, hôi miệng và đau họng.

• Hội chứng ruột kích thích – IBS: Hội chứng này liên quan đến sự nhạy cảm với dây thần kinh trong ruột, căng thẳng, stress, yếu tố di truyền hoặc thời gian thức ăn ở ruột già quá lâu hoặc quá ngắn. IBS ảnh hưởng đến ruột và quá trình tiêu hóa, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tháng. Các triệu chứng bao gồm đầy hơi, khó tiêu, chướng bụng, đau quặn bụng (có thể giảm sau khi đại tiện), tiêu chảy và táo bón.

• Bên cạnh đó, còn một số bệnh lý nghiêm trọng khác trong hệ tiêu hóa có thể gây ra các triệu chứng chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu, bao gồm viêm loét dạ dày tá tràng, ung thư dạ dày, tắc ruột, nhiễm ký sinh trùng Giardia, viêm ruột mãn tính (bệnh Crohn), và nhiều bệnh lý khác.

2.3 Nguyên nhân đầy bụng khó tiêu

2.3.1.Sinh lý

Đầy bụng khó tiêu do sinh lý (cách ăn uống và chất lượng thực phẩm) là nguyên nhân phổ biến và dễ xảy ra nhất. Nguyên nhân gây ra tình trạng đầy bụng khó tiêu bao gồm:

• Ăn nhiều các loại thực phẩm gây đầy hơi như ngũ cốc nguyên hạt, thức ăn nhiều dầu mỡ, rau củ có hàm lượng đường cao, trái cây có lượng fructose cao,…

• Dùng các loại nước có gas, cồn như rượu bia, cà phê,…

• Ăn quá nhanh hoặc nói chuyện trong khi ăn, khiến cơ thể nạp nhiều hơi hơn bình thường, lâu dần sẽ gây đầy bụng, khó tiêu.

• Tình trạng căng thẳng, sức khỏe tâm thần kém gây suy giảm khả năng tiêu hóa thức ăn của hệ tiêu hóa, dẫn đến đầy hơi khó tiêu.

• Tác dụng phụ của một số loại thuốc: kháng sinh, kháng viêm.

• Hút thuốc lá

2.3.2.Bệnh lý

• Đầy bụng khó tiêu là một trạng thái rối loạn hệ tiêu hóa nên cũng được xem là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tiêu hóa. Nếu tình trạng đầy bụng khó tiêu do bệnh lý kéo dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tổng thể của người bệnh. Những bệnh có thể làm suy giảm chức năng của hệ tiêu hóa, gây đầy bụng khó tiêu là:

• Viêm loét dạ dày tá tràng: Viêm loét dạ dày là tình trạng lớp niêm mạc ở thành dạ dày bị viêm, hoặc nặng hơn là loét tổn thương đến lớp cơ. Bệnh gây ra cơn đau thắt ở vùng thượng vị. Nếu tiếp tục thu nạp những thức ăn khó tiêu hóa, nhiều gia vị sẽ khiến dạ dày dễ bị kích ứng, làm suy giảm chức năng dạ dày, gây đầy hơi khó tiêu.

• Trào ngược dạ dày thực quản: Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, khiến người bệnh bị đau rát vùng ngực, ợ chua ợ nóng. Bệnh cũng thường đi kèm với những triệu chứng như đầy bụng khó tiêu và táo bón. (1)

• Hẹp môn vị dạ dày: Là biến chứng thường gặp ở bệnh nhân viêm loét dạ dày tá tràng, gây cản trở đường di chuyển của thức ăn và dịch vị xuống tá tràng, tác động xấu đến hệ tiêu hóa và khả năng hấp thu của cơ thể.

• Hội chứng ruột kích thích: Đây là bệnh lý rối loạn tiêu hóa thường gặp, đi kèm với triệu chứng điển hình của bệnh là đầy bụng khó tiêu. Đến nay, căn nguyên của hội chứng ruột kích thích vẫn chưa được xác định. Người bệnh được khuyến cáo đi khám bác sĩ sớm, tốt nhất là khi các triệu chứng xuất hiện và không có dấu hiệu thuyên giảm.

• Bệnh Celiac: Còn được gọi là bệnh không dung nạp gluten. Khi người bệnh ăn phải những thực phẩm chứa gluten như lúa mạch, yến mạch, lúa mì và những loại ngũ cốc khác, bệnh Celiac dẫn đến tình trạng viêm và bất sản niêm mạc ruột non sẽ gây ra những triệu chứng như: đau bụng, đầy hơi khó tiêu, nôn mửa, suy giảm sức đề kháng và đau nhức xương khớp. Những triệu chứng liên quan đến hệ tiêu hóa sẽ rõ ràng ở nhóm trẻ em hơn là người lớn.

3.Triệu chứng đầy bụng khó tiêu

Triệu chứng rõ ràng nhất của đầy bụng khó tiêu là cảm giác căng tức bụng đi kèm với cơn đau âm ỉ. Những triệu chứng nhận biết khác bao gồm:

• Đau vùng thượng vị

• Nóng rát thượng vị do sự bài tiết axit dạ dày và enzym

• Căng tức bụng, chướng bụng

• Dễ no hoặc chán ăn

Một số trường hợp nghiêm trọng hơn cũng có thể xảy ra các tình trạng như:

• Ợ nóng, ợ chua

• Nôn trớ

• Buồn nôn và nôn

• Trào ngược acid dạ dày

Thông thường, triệu chứng của đầy bụng khó tiêu sẽ kéo dài khoảng vài phút đến vài giờ sau khi ăn. Tùy tình trạng sức khỏe và nguyên nhân gây bệnh mà triệu chứng sẽ kéo dài trong vài giờ đến vài ngày sau đó.

4.Cách chữa và phòng ngừa đầy bụng khó tiêu

Đầy bụng khó tiêu do nguyên nhân sinh lý thường tự khỏi sau vài ngày mà không cần điều trị, chủ yếu thay đổi chế độ dinh dưỡng lành mạnh cũng có thể thúc đẩy quá trình hồi phục và ổn định hệ tiêu hóa cũng như hạn chế khả năng tái phát. Tuy nhiên, những nguyên nhân do bệnh lý thì phải được chẩn đoán và điều trị.

4.1.Điều trị nội khoa

Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh dùng thuốc, giúp làm giảm khí tụ bên trong cơ thể, giải quyết tình trạng căng tức bụng cho người bệnh. Những loại thuốc thường được dùng để điều trị đầy bụng khó tiêu (cần tuân theo chỉ định về liều lượng và thời gian dùng của bác sĩ):

• Thuốc nhuận tràng

• Thuốc làm mềm phân

• Thuốc giảm cảm giác đầy hơi

• Thực phẩm bổ sung chất xơ

Để nâng cao hiệu quả điều trị, người bệnh nên kết hợp với hoạt động thể chất vừa phải như đi bộ và giãn cơ. (2)

4.2.Cách trị đầy bụng khó tiêu tại nhà

Người bệnh đầy bụng khó tiêu do sinh lý có thể áp dụng những phương pháp sau đây để làm giảm triệu chứng, bao gồm:

• Chườm ấm bụng: Người bệnh có thể dùng khăn ấm chườm nhẹ lên vùng bụng trên rốn, có thể kết hợp mát xa nhẹ nhàng để giúp giảm bớt cảm giác căng tức và đau bụng.

• Kê gối cao: Tư thế nằm kê gối cao nửa người giúp cổ họng được nâng cao hơn, từ đó hạn chế tình trạng axit dạ dày trào ngược lên thực quản.

• Vận động nhẹ nhàng: Việc vận động nhẹ nhàng giúp giảm bớt khí tích tụ trong hệ tiêu hóa và tình trạng đầy bụng khó tiêu.

Người bệnh hoàn toàn có thể kết hợp những phương pháp này với điều trị nội khoa. Điều này sẽ giúp quá trình điều trị bệnh được diễn ra hiệu quả, đồng thời phòng ngừa được khả năng tái phát bệnh.

4.3.Cách phòng ngừa chứng đầy bụng khó tiêu

Không có cách phòng ngừa đầy bụng khó tiêu hoàn toàn, biện pháp hiệu quả nhất là xây dựng hệ tiêu hóa khỏe mạnh bằng một chế độ dinh dưỡng lành mạnh kết hợp thói quen ăn uống khoa học. Chủ động phòng tránh đầy bụng khó tiêu cũng như những bệnh tiêu hóa khác bằng cách xây dựng các thói quen sau đây:

• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, đầy đủ chất; hạn chế những thực phẩm chế biến sẵn, quá nhiều gia vị và dễ kích thích dạ dày.

• Ăn uống chậm rãi, hạn chế tối đa việc nuốt vội, không nhai kỹ thức ăn.

• Tăng lượng chất xơ trong mỗi bữa ăn.

• Uống đủ nước mỗi ngày. Công thức tính lượng nước cần thiết cho cơ thể = cân nặng x 0.04.

• Không lạm dụng thuốc lá và rượu bia.

• Không ăn những thực phẩm có các thành phần mà cơ thể dị ứng.

Xem thêm: Ảnh hưởng của căng thẳng (Stress) đến hoạt động của hệ tiêu hóa và dạ dày

5.Lời kết

Đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu là những vấn đề khá quen thuộc của hệ tiêu hóa. Bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt, chúng ta có thể kiểm soát phần lớn các trường hợp. Tuy nhiên, lắng nghe cơ thể và nhận biết những dấu hiệu bất thường là vô cùng quan trọng. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn y tế chuyên nghiệp khi cần thiết. Việc thăm khám sớm có thể giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân và ngăn ngừa những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn trong tương lai.

“Các bài viết mang tính chất tham khảo và các sản phẩm thực phẩm chức năng hỗ trợ sức khỏe không phải là thuốc chữa bệnh.”