Lạm dụng thuốc kháng viêm, giảm đau gây tổn thương niêm mạc dạ dày

Thói quen lạm dụng thuốc kháng viêm, giảm đau – tự ý sử dụng sai liều lượng, sai chỉ định thời gian mà không thông qua ý kiến bác sĩ, chính là tác nhân hàng đầu trực tiếp gây tổn thương niêm mạc dạ dày. Nếu tình trạng này kéo dài, những tổn thương ban đầu sẽ nhanh chóng tiến triển thành viêm loét trầm trọng, thậm chí gây ra các biến chứng sinh tử như thủng hay xuất huyết dạ dày.

Tất nhiên, mức độ ảnh hưởng của Tây y lên hệ tiêu hóa ở mỗi cơ thể là hoàn toàn khác biệt. Việc một người có gặp phải tác dụng phụ gây đau dạ dày hay không còn phụ thuộc mật thiết vào các yếu tố: sự tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị, tiền sử bệnh lý tiêu hóa cá nhân, và nguy cơ tương tác khi sử dụng song song với các loại thuốc khác.

Ghé thăm và thử trải nghiệm sản phẩm của Nhân sâm KIV để cải thiện sức khoẻ từ bên trong với các sản phẩm từ Hồng sâm Hàn Quốc chất lượng như: Jang Dabium

Xem thêm: Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh dạ dày: Nhóm thực phẩm nên ưu tiên và cần hạn chế

1.Nhận diện các nhóm dược phẩm có nguy cơ cao tàn phá dạ dày

Việc sử dụng thuốc để điều trị các bệnh lý khác đôi khi lại trở thành “con dao hai lưỡi” đối với hệ tiêu hóa. Dưới đây là những nhóm thuốc điển hình có thể gây ra hàng loạt các biến chứng nghiêm trọng cho đường ruột nếu không được kiểm soát chặt chẽ:

1.1. Nhóm thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)

Đây là nhóm dược phẩm vô cùng phổ biến, thường được chỉ định để cắt các cơn sốt, đau răng, đau đầu hoặc điều trị chuyên sâu các bệnh lý thoái hóa xương khớp. Các đại diện quen thuộc trong nhóm này bao gồm: Aspirin, Ibuprofen (thường có mặt trong Alaxan), Diclofenac (Voltaren), Indomethacin, hay các dòng ức chế chọn lọc như Celecoxib (Celebrex), Meloxicam, Piroxicam và Tenoxicam.

Cơ chế gây hại chính của nhóm này xuất phát từ đặc tính kém hòa tan trong môi trường axit. Khi đi vào cơ thể, thuốc có xu hướng tích tụ thành từng đám và ức chế quá trình tổng hợp lớp dịch nhầy bảo vệ thành dạ dày. Thói quen tự ý lạm dụng thuốc kháng viêm, giảm đau với liều lượng cao hoặc sử dụng trong thời gian dài sẽ tạo điều kiện thuận lợi để axit dịch vị tự do ăn mòn vách dạ dày, trực tiếp gây tổn thương niêm mạc dạ dày.

Hậu quả là người bệnh sẽ phải đối mặt với các triệu chứng như buồn nôn, chướng bụng, đầy hơi. Nguy hiểm hơn, tình trạng này có thể tiến triển thành viêm loét cấp tính, chảy máu dạ dày hoặc xuất huyết đường ruột.

(Lưu ý thêm: Ngay cả một số loại thuốc không chuyên trị xương khớp như Betaserc – dùng điều trị hội chứng tiền đình – cũng được ghi nhận có khả năng gây kích ứng tiêu hóa ở những người có sẵn bệnh lý nền).

1.2. Nhóm thuốc chứa Corticoid

Corticoid nổi tiếng là một loại thuốc kháng viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch có dược lực cực kỳ mạnh mẽ. Tuy mang lại hiệu quả điều trị vượt trội, nhưng nó cũng đi kèm với một danh sách dài các tác dụng phụ đáng e ngại.

Đối với hệ tiêu hóa, nguy cơ viêm loét sẽ tăng vọt nếu người bệnh kết hợp loại thuốc giảm đau và kháng viêm này cùng các thói quen sinh hoạt bất lợi như: ăn nhiều đồ cay nóng, lạm dụng thức uống có cồn, để cơ thể rơi vào trạng thái stress kéo dài hoặc vốn đã có tiền sử viêm loét trước đó. Vì vậy, việc khai báo trung thực bệnh sử với bác sĩ trước khi được kê đơn Corticoid là nguyên tắc an toàn tuyệt đối.

Bên cạnh việc đe dọa dạ dày, Corticoid còn có thể gây ra các rối loạn chuyển hóa toàn thân nghiêm trọng khác như: tăng đường huyết, loãng xương, mất cân bằng điện giải, rối loạn chuyển hóa đạm và hội chứng phân bố mỡ bất thường.

2. Cảnh báo tổn thương niêm mạc dạ dày và hệ tiêu hóa

2.1. Cơ chế tổn thương niêm mạc dạ dày

Sau khi đi vào máu, các hoạt chất trong thuốc NSAIDs sẽ di chuyển khắp cơ thể và ức chế enzyme COX-1 tại niêm mạc dạ dày. Việc sụt giảm enzyme này dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho hệ tiêu hóa:

• Sụt giảm Prostaglandin bảo vệ: Nồng độ hoạt chất điều phối hàng rào phòng thủ bị giảm sút đột ngột.
• Suy yếu lớp chất nhầy: Lớp màng nhầy bị mỏng đi, mất khả năng ngăn chặn sự xâm nhập của axit dịch vị.
• Mất cân bằng độ pH: Lượng Bicarbonate giảm xuống khiến axit không được trung hòa kịp thời tại bề mặt niêm mạc.
• Đình trệ quá trình tái tạo: Lưu lượng máu đến các tế bào biểu mô suy giảm, ngăn cản khả năng tự phục hồi và sửa chữa các tổn thương vi mô.

Khi hàng rào phòng thủ tự nhiên bị phá vỡ, axit dịch vị và enzyme pepsin sẽ trực tiếp tấn công và ăn mòn lớp niêm mạc không còn vật che chắn. Quá trình này gây ra tình trạng viêm dạ dày do thuốc và nhanh chóng tiến triển thành các ổ viêm loét dạ dày nghiêm trọng.

Ngoài ra, một số thuốc NSAIDs (đặc biệt là Aspirin) có bản chất là axit yếu. Khi được uống vào, chúng có thể gây kích ứng trực tiếp lên bề mặt niêm mạc ngay cả trước khi được hấp thu vào máu, làm trầm trọng thêm tổn thương. Đây là lý do tại sao các bác sĩ thường khuyên nên uống thuốc NSAIDs sau khi ăn no.

2.2. Dấu hiệu nhận biết

Trong nhiều trường hợp, bệnh lý bao tử giai đoạn đầu tiến triển rất âm thầm và không phát ra bất kỳ tín hiệu cảnh báo nào. Tuy nhiên, nếu bạn đang có thói quen lạm dụng thuốc kháng viêm, giảm đau, hãy đặc biệt chú ý lắng nghe cơ thể. Tình trạng tổn thương niêm mạc dạ dày thường sẽ bộc lộ qua một số triệu chứng điển hình sau:

• Cảm giác cồn cào, nóng rát: Thường xuất hiện rõ nhất ở vùng thượng vị vào khoảng thời gian giữa các bữa ăn (khi bụng đói) hoặc lúc nửa đêm.

• Rối loạn tiêu hóa cơ bản: Đầy hơi, chướng bụng, ăn uống kém tiêu, mất cảm giác ngon miệng, hoặc thường xuyên bị nấc cụt, buồn nôn.

• Đau bụng dai dẳng: Các cơn đau quặn thắt tái đi tái lại nhiều lần.

• Dấu hiệu nguy hiểm (cần cấp cứu): Nôn ra máu tươi hoặc dịch màu nâu đen (giống bã cà phê), đi ngoài phân đen đặc sệt như hắc ín.

3.Những biến chứng khôn lường khi phớt lờ triệu chứng bệnh

Các tổn thương tại bao tử hoàn toàn có thể được chữa lành nếu người bệnh phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách. Ngược lại, việc chủ quan chịu đựng cơn đau hoặc tiếp tục tự ý dùng các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm sai chỉ định sẽ đẩy bệnh nhân vào chuỗi biến chứng cực kỳ rủi ro mang lại tác hại lớn đến sức khỏe:

3.1. Viêm loét dạ dày – tá tràng

Sự bào mòn liên tục sẽ tạo ra những ổ loét sâu trên bề mặt niêm mạc, gây ra những cơn đau thượng vị dữ dội. Hơn thế nữa, vùng tổn thương này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng hấp thu Vitamin B12 của cơ thể, dẫn đến hội chứng thiếu máu mạn tính.

3.2. Xuất huyết tiêu hóa

Khi các vết loét không được kiểm soát, chúng có thể ăn mòn và làm vỡ các mạch máu xung quanh bao tử. Hiện tượng chảy máu trong này khiến cơ thể thất thoát một lượng lớn tế bào hồng cầu khỏe mạnh, gây thiếu máu trầm trọng, suy kiệt và chóng mặt.

3.3. Thủng dạ dày

Đây là một cấp cứu ngoại khoa đặc biệt nguy hiểm. Vết loét khi xuyên qua toàn bộ các lớp của thành bao tử sẽ tạo thành lỗ thủng, khiến dịch vị chứa axit và vi khuẩn tràn tự do vào ổ bụng. Biến chứng này có thể gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết toàn thân và dẫn đến tử vong nếu không được phẫu thuật kịp thời.

3.4. Hẹp môn vị

Quá trình viêm nhiễm và tự chữa lành lặp đi lặp lại sẽ hình thành các mô sẹo, mô xơ cứng. Các mô này phát triển dày lên, làm chít hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn đường dẫn thức ăn từ dạ dày xuống ruột non (môn vị), khiến bệnh nhân nôn mửa liên tục thức ăn cũ.

3.5. Ung thư dạ dày

Viêm nhiễm mạn tính lâu ngày tạo môi trường thuận lợi cho sự biến đổi gen, khiến các tế bào biểu mô phân chia và phát triển mất kiểm soát thành các khối u ác tính. Đây là biến chứng giai đoạn cuối, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

4. Lưu ý cần quan tâm

Mặc dù bất kỳ ai sử dụng hay lạm dụng thuốc kháng viêm, giảm đau đều có nguy cơ, nhưng một số nhóm đối tượng sau đây đặc biệt dễ bị tổn thương:

• Người lớn tuổi (trên 65 tuổi): Hàng rào bảo vệ dạ dày tự nhiên đã suy yếu theo tuổi tác.
• Người có tiền sử viêm loét dạ dày – tá tràng.
• Người sử dụng liều cao hoặc kéo dài.
• Người sử dụng đồng thời nhiều loại NSAIDs hoặc kết hợp với các thuốc khác như Corticosteroid, thuốc chống đông máu.
• Người nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP).
• Người thường xuyên uống rượu, bia hoặc hút thuốc lá.

Bạn cần sự hướng dẫn từ chuyên gia và bác sĩ:

• Luôn hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ: Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng NSAIDs, đặc biệt là trong thời gian dài. Hãy cho họ biết về tiền sử bệnh lý và các loại thuốc khác bạn đang dùng.
• Tuân thủ “nguyên tắc vàng”: Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất có thể.
• Uống thuốc sau khi ăn no: Để giảm kích ứng tại chỗ.
• Thảo luận về các lựa chọn thay thế: Bác sĩ có thể đề xuất các loại thuốc an toàn hơn cho dạ dày, chẳng hạn như Acetaminophen (Paracetamol) cho các cơn đau nhẹ, hoặc các thuốc NSAIDs ức chế chọn lọc COX-2.
• Sử dụng thuốc bảo vệ dạ dày kèm theo: Nếu bạn bắt buộc phải dùng NSAIDs lâu dài (ví dụ trong điều trị viêm khớp dạng thấp), bác sĩ có thể sẽ kê đơn kèm theo một loại thuốc ức chế bơm proton (PPI) để giảm tiết axit và bảo vệ niêm mạc dạ dày.

Xem thêm: Nguyên tắc xây dựng thực đơn hàng ngày cho bệnh nhân trào ngược dạ dày – thực quản

5.Lời kết

Sự tiện lợi của các loại thuốc kháng viêm, giảm đau đã khiến nhiều người trong chúng ta xem nhẹ những rủi ro tiềm ẩn của chúng. Nguy cơ tổn thương niêm mạc dạ dày do lạm dụng thuốc là một thực tế y khoa đã được chứng minh và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca xuất huyết tiêu hóa phải nhập viện cấp cứu. Hãy là một người dùng thuốc thông thái: tôn trọng thuốc, sử dụng có trách nhiệm và luôn đặt sự an toàn của dạ dày lên hàng đầu.

“Các bài viết mang tính chất tham khảo và các sản phẩm thực phẩm chức năng hỗ trợ sức khỏe không phải là thuốc chữa bệnh.”